کرامت در دولت عدالت
حفظ کرامت انسانها یکی از مهمترین اصول در احکام و فقه سیاسی است. بر اساس این اصل مهم دو نوع کرامت در قرآن برای انسان ذکر شده است. کرامت ذاتی و کرامت اکتسابی. مقصود از كرامت ذاتی آن است كه خداوند انسان را به گونهاي آفريده كه در مقايسه با برخي موجودات ديگر از لحاظ ساختمان وجودی امكانات و مزاياي بيشتري دارد، يا تنظيم و ساختار امكاناتش به شكل بهتری صورت پذيرفته و در هر حال، از دارايی و غنای بيشتری برخوردار است. اين نوع كرامت حاكی از عنايت ويژه خداوند به نوع انسان است و همه انسانها از آن برخوردارند. از اين رو هيچ كس نمیتواند و نبايد به سبب برخورداری از آنها بر موجود ديگری فخر فروشد و آن را ملاك ارزشمندی و تكامل انسانی خود بداند يا به سبب آن مورد ستايش قرار گيرد، بلكه بايد خداوند را بر آفرينش چنين موجودی با چنين امكاناتی ستود. آیه هفتاد سوره اسرا دلالت بر همین بحث دارد. خداوند می فرماید:« و لقد كرمنا بني آدم و حملنا هم في البد و البحر و رزقنا هم من الطيبات و فضلنا هم علي كثير ممن خلقنا تفضيلا 1 »
مقصود از کرامت اکتسابی دستیابی به کمال هایی است که انسان در پرتو ایمان و اعمال صالح اختیاری خود به دست می آورد. معیار سنجش و مقایسه افراد در اسلام مراتب رسیدن به این نوع از کرامت در آنهاست. بر همین اساس تقسیم بندی انسانها بر معیار پول و ثروت یا نفوذ و مدرک و تمام مادیات در اسلام باطل است. »ان اکرمکم عند الله اتقیکم 2»
در توصیف جامعه مهدوی یکی از صفات مواخات و برادری بین افراد است. در جامعه مهدوی شکاف های ناشی از اختلاف طبقاتی، تفاوت فقیر و غنی و تضادهای نژادی از بین می رود و انسان ها بنا به تقوا با هم برادر خواهند بود. در حدیثی از امام صادق(ع) آمده است: « وقتی قائم ما قیام کند، دوستی واقعی و صمیمت حقیقی بیان می شود. هر نیازمندی دست می برد و از جیب برادر ایمانی اش به مقدار نیاز بر می دارد و برادرش او را منع نمی کند. »
بر اساس این آموزه ها نظام اقتصادی، اجتماعی اسلام بر مبنای پر کردن شکاف های بین افراد جامعه مستقر شده است و اسلام سعی دارد تا عقده های ایجاد شده در مردم به دلیل بی عدالتی ها و تبعیض ها یا به هر دلیل دیگر را بر طرف نماید. در روایتی از امام علی(ع) آمده است که در بازار می گشت دید، میثم خرما فروش، خرماهای خوب را از بد سوا کرده و به دو قیمت مختلف می فروشد بَرآشفته به او میگوید «چرا بندگان خدا را تقسیم میکنی؟!» و با دستهایش خرماهای بد و خوب را مخلوط می کند و می گوید « همه را با یک قیمت میانگین بفروش3». استاد بزرگوار شهید مطهری در بحثی پیرامون دستمزد، دستمزد مدیر را با سپور مقایسه می کند و اشاره می کند باید دستمزد بیشتری به سپور داد تا تحقیر منزلتی که به واسطه شغلش در چشم مردم ایجاد شده را پوشاند.
تمام اینها در کنار هم نشان می دهد که سیستم اقتصادی به سمت کم کردن فاصله بین انسانها و از بین بردن ارزشهای غلطی چون ثروت و سرمایه برای طبقه بندی انسانها تنظیم و ساخته شده است. اسلام با حاکمیت سرمایه به شدت مخالف است و مبارزه می کند.
حذف کامل اصالت سرمایه و سود محوری از زندگی انسانها در جامعه حضرت مهدی(عج) تحقق خواهد یافت ولی یک نظام اسلامی در عصر غیبت وظیفه دارد برای رسیدن به این هدف تلاش کند و سرمایه را در حوزه های خاصی محدود نماید و از تبدیل شدن ثروت به مبنای تقسیم بندی انسانها جلوگیری نماید. متاسفانه گویی جهت حرکت دولت فعلی در جهتی کاملا خلاف این نظر واقع شده است. اقدامات این دولت از قبیل دانشجوی پولی، خصوصی سازی مدارس مثال های بارزی از حرکت به سمت اصالت دادن به ثروت و سرمایه است. مثال دیگر، موضوعی است که همه روزه در سلف دانشگاه با آن مواجهیم: غذای دو نرخی. جلوه بزرگتر این موضوع در طرح هدفمند سازی یارانه ها مطرح است که شرح دلایل آن در این مقال نمی گنجد.
چاره ای باید اندیشید.
1. آدمى زادگان را گرامى داشته ايم و خشكى و دريا را قلمروشان قرار داده ايم، و روزى پاكيزه به آنها ارزانى كرده ايم و بر بسيارى از آفريدگانمان برترى بخشيده ايم.
2. به راستی که گرامی ترین شما در پیشگاه خدا باتقوا ترین شماست
3. این حدیت را در سخنرانی از دکتر شریعتی دیده ام در سندیت حدیثی آن تحقیق نکرده ام. اما حتی در صورتی که این حدیث درست نباشد با وجود دلایل عقلی مغایرت آن با اسلام و انسانیت محرز است.